بررسی نحوی خطاهای سجاوندی در انواع شش‌گانه وقف در کتاب «علل الوقوف»

نوع مقاله : مقالۀ پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، مجتمع آموزش عالی زبان، ادبیات و فرهنگ‌شناسی، جامعه المصطفى العالمیه، قم، ایران.

2 استادیار گروه قرآن و حدیث،‌گروه پژوهشی مطالعات قرآنی برهان، قم، ایران.

3 دانش آموخته سطح چهار ادبیات عربی، مجتمع آموزش عالی زبان، ادبیات و فرهنگ شناسی، جامعه المصطفى العالمیه، قم، ایران.

10.22034/alls.2022.7260

چکیده

علم وقف و ابتدا، شاخه‌ای از علم قرائت است که دانشمندان علوم اسلامی از دیرباز به آن توجه داشته و تألیفات مهمی درباره آن نگاشته‌اند. در بعضی از این تألیفات تنها قوانین کلی وقف و ابتدا بیان شده و در بعضی دیگر علاوه بر آن، مواضع وقف را در کل قرآن کریم مشخص کرده‌اند. یکی از این تألیفات، کتاب «علل الوقوف»، اثر محمدبن‌طیفور سجاوندی است. او در این کتاب، شش نوع وقف را معرفی، و با توجه‌ به آنْ مواضع وقف را در کل قرآن کریم تعیین کرده است. بیشتر مصادیقی که او بیان نموده، با معیارهای تعیین‌شده و نیز اعراب عبارات منطبق است، ولی گاهی نیز انطباق ندارد. ازآنجاکه بسیاری از قاریان قرآن کریم وقف و ابتدای خویش را بر اساس این مواضع اقدام می‌کنند، تبیین مواضعی که با معیارها و اعراب عبارات مطابقت ندارد، ضروری است تا قاری از وقف‌های نادرست بپرهیزند. ازاین‌رو در این مقاله کوشش شده است که با توجه ‌به معیارهای سجاوندی و نیز اعراب عباراتِ بعد از مواضع وقف و با روش تحلیلی ـ انتقادی به بررسی نمونه‌وار این موارد پرداخته شود. از این بررسی به‌دست می‌آید که سجاوندی گاهی در تعیین مواضع وقف دچار خطا شده است که همه انواع وقف‌های او را شامل می‌شود.

کلیدواژه‌ها


  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌الأنباری، ابوالبرکات عبدالرحمن‌بن‌محمد. (1362ش). البیان فی غریب إعراب القرآن. هجرت.
  3. ابن‌عاشور، محمدبن‌الطاهر. (بی‌تا). التحریر والتنویر. مؤسسة التاریخ.
  4. ابن‌عطیة المحاربی، عبدالحق. (1422ق). المحرّر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. دار الکتب العلمیة.
  5. ابن‌هشام، عبدالله‌بن‌یوسف. (بی‌تا، الف). أوضح المسالک إلى ألفیة ابن‌مالک. المکتبة العصریة.
  6. ابن‌هشام، عبدالله‌بن‌یوسف.‏ (بی‌تا، ب). مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب. دار احیاء التراث العربی.
  7. ابوحیان، محمدبن‌یوسف. (1420ق). البحر المحیط فی التفسیر. دار الفکر.
  8. آقابزرگ تهرانی، محمدمحسن. (بی‌تا). الذریعة إلی تصانیف الشیعة. بی‌نا.
  9. خراط، احمدبن‌محمد. (1426ق). المجتبی من مشکل إعراب القرآن. مجمع الملک فهد لطباعة المصحف الشریف.
  10. دانی، عثمان‌بن‌سعید. (2010م). المکتفی فی الوقف والإبتداء. مکتبة أولاد الشیخ للتراث.
  11. درویش، محیی‌الدین. (1415ق). إعراب القرآن الکریم و بیانه. دار الإرشاد.
  12. زمخشری، محمودبن‌عمر. (1407ق). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. دار الکتاب العربی.
  13. سجاوندی، محمدبن‌طیفور (1427ق). علل الوقوف. مکتبة الرشد.
  14. سخاوی، علی‌بن‌محمد. (1413ق). جمال القرّاء و مال الإقراء. دار البلاغة.
  15. سمین الحلبی، احمدبن‌یوسف. (1408ق). الدر المصون فی علوم الکتاب المکنون. دار القلم.
  16. سیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر. (1396ق). طبقات المفسرین العشرین. مکتبة وهبة.
  17. شهیدی‌پور، محمدرضا. (1393ش، 4 آبان). آموزش داوری وقف و ابتداء. پایگاه راسخون. https://zaya.io/kw3tt
  18. صافی، محمود. (1418ق). الجدول فی إعراب القرآن وصرفه وبیانه. دار الرشید.
  19. صفدی، صلاح‌الدین خلیل‌بن‌أیبک. (1420ق). الوافی بالوفیات. دار إحیاء التراث.
  20. طبرسی، الفضل‌بن‌الحسن. (1372ش). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. ناصر خسرو.
  21. طبری، محمد‌بن‌جریر. (1412ق).جامع البیان فی تفسیر القرآن. دار المعرفة.
  22. طوسی، محمدبن‌الحسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. دار إحیاء التراث العربی.
  23. عکبری، عبدالله‌بن‌الحسین. (1419ق). التبیان فی إعراب القرآن. دار الکتب العلمیة.
  24. غلایینی، مصطفی. (1425ق). جامع الدروس العربیة. دار الکوخ.
  25. قیسی، مکی‌بن‌أبی‌طالب. (1424ق). مشکل إعراب القرآن. دار البشائر.
  26. نحاس، احمدبن‌محمد. (1421ق). إعراب القرآن. دار الکتب العلمیة.
  27. نیشابوری، حسن‌بن‌محمد. (بی‌تا). تفسیر غرائب القرآن ورغائب الفرقان. دار الکتب العلمیة.
  28. واحدى نیشابورى، على‌بن‌احمد. (1415ق).‏ الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. دار القلم.